Zorgprogramma
'laatste levensdagen'

WAAROM HET ZORGROGRAMMA LAATSTE LEVENSDAGEN?

Omdat stervenszorg in Vlaamse ziekenhuizen nog beter kan. Het Zorgprogramma zet de levenskwaliteit van de patiënt centraal, helpt onnodige medische tussenkomsten te vermijden en stimuleert aandacht voor lichamelijke, psychische, sociale en spirituele noden. Door ook naasten te betrekken en in te zetten op waarachtige, empathische communicatie ondersteunt het zorgteams in het bieden van mensgerichte zorg in de laatste levensfase.

WAARUIT BESTAAT HET ZORGPROGRAMMA?

De kern van het Zorgprogramma is de Zorgleidraad. Deze bestaat uit een handleiding en drie delen:

• In de handleiding vind je een gedetailleerde toelichting bij de inhoud van de leidraad, inclusief een stapsgewijze instructie voor het invullen ervan.
• Deel 1: Beoordeling van de patiënt aan het begin van de stervensfase.
• Deel 2: Voortgangsregistratie doorheen het stervensproces.
• Deel 3: Zorg na het overlijden.

Daarnaast omvat het Zorgprogramma begeleidende materialen zoals infobrochures voor naasten. 
De bijhorende e-learning ondersteunt afdelingen bij de succesvolle implementatie van de Zorgleidraad. De e-learning combineert achtergrondinformatie over sterven in het ziekenhuis met een praktisch stappenplan voor implementatie, inclusief interactieve oefeningen en concrete tools.

VOOR WIE IS HET ZORGPROGRAMMA?

Het Zorgprogramma is bedoeld voor zorgteams in ziekenhuizen die instaan voor de zorg van patiënten in de terminale fase, wanneer het multidisciplinaire team oordeelt dat de patiënt stervende is. Dit team bestaat doorgaans uit de behandelend arts en één of meerdere verpleegkundigen, in nauwe samenwerking met andere betrokken zorgverleners.

HOE KWAM HET ZORGPRROGRAMMA TOT STAND?

De stervensfase is een periode waarin alle dimensies van palliatieve zorg samenkomen. In Groot-Brittannië werd hospicezorg gezien als de gouden standaard, wat in 1997 leidde tot de ontwikkeling van de Liverpool Care Pathway (LCP): een zorgpad met aandachtspunten voor goede zorg in de laatste levensdagen. Het bood artsen en verpleegkundigen houvast en werd al snel breed toegepast in ziekenhuizen, hospices, woonzorgcentra en thuiszorg. In 2001 volgde een Nederlandstalige versie, die vanaf 2009 steeds ruimer ingang vond in Nederland. Na praktijkervaringen en publieke discussies werd in 2011 een tweede versie uitgebracht: Zorgpad Stervensfase 2.0.
In Vlaanderen vertaalde en paste de onderzoeksgroep Zorg Rond het Levenseinde (VUB-UGent) de LCP in 2013 aan naar de lokale context. Dit resulteerde in Het Zorgprogramma Laatste Levensdagen, getest in tien ziekenhuizen op afdelingen acute geriatrie. De studie toonde een duidelijke verbetering van het comfort in de stervensfase, en een positief effect op symptomen en zorgbehoeften van patiënten.